İnsanlığın ortak mirasıı olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal sitleri dünyaya tanıtmak, toplumda sözkonusu evrensel mirasıa sahip çıkacak bilinci oluşturmak ve çeşitli sebeplerle bozulan, yokolan kültürel ve doğal değerlerin yaşatılması için gerekli işbirliğini sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO’nun) 17 Ekim – 21 Kasım 1972 tarihleri arasında Paris’te yapılan 16. Genel Konferansının 17. Oturumunda; sorunun uluslararası bir sözleşme konusu yapılmasına karar verilmiş ve 16 Kasım 1972’de “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasıının Korunmasına Dair Sözleşmesi”ni kabul ederek, tüm dünya uluslarının sahip oldukları kültürel ve doğal varlıkların, uluslararası bir platformda korunması ve gelecek nesillere aktarılması için tarihi bir adım atmıştır.

 

Bu Sözleşme ile insanlık tarihi boyunca farklı kültür ve medeniyetler tarafından ortaya konan, bu ortak geçmişin farklı evrelerine, aşamalarına, zenginlik ve farklılığına ışık tutan varlıklar, “birinin kaybı tüm insanlık hafızasının kaybıdır” anlayışıyla koruma altına alınmıştır.

 

Yine bu Sözleşme ile UNESCO, kültürel ve doğal mirasıın sadece geleneksel bozulma nedenleriyle değil, sosyal ve ekonomik şartların değişmesiyle gittikçe artan bir şekilde yok olma tehdidi altında olduğuna dikkat çekmiştir. Kültürel ve doğal mirasıın herhangi bir parçasının bozulmasının veya yok olmasının, bütün dünya milletleri mirasıı için telafisi mümkün olmayan bir yoksullaşma teşkil ettiğinin altını çizen UNESCO; Sözleşme ile tüm insanlığın sahip olduğu dünya mirasıının muhafazasının yine milletlerarası camianın görevi olduğunu göz önünde tutarak, modern-bilimsel yöntemlere uygun olarak, istisnaî değerdeki kültürel ve doğal mirasıın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması için etkin bir sistemin temellerini atmıştır.

 

Sözleşme ile birlikte taraf devletlere kendi sınırları içindeki tüm kültürel ve doğal mirası varlıklarının envanterini yapıp onları tanımlamaları, muhafaza etmeleri, korumaları, teşhir etmeleri/sunmaları ve gereken tüm yasal, idari, bilimsel ve teknik önlemleri alarak bu değerleri en iyi şekilde gelecek nesillere aktarmaları için çağrıda bulunulmuştur ve taraf devletlere bu konuda sorumluluklar yüklenmiştir.

 

Sözleşmeye göre bulundukları ülke tarafından korunması garanti edilen ve “üstün evrensel değere” sahip olan bütün kültürel ve doğal varlıklara “dünya mirasıı”, bu varlıkların yer aldığı listeye ise Dünya Mirası Listesi denmektedir.

 

Sözleşme kapsamında Dünya Mirası Komitesi, Dünya Mirası Listesi, Tehlikede Olan Dünya Mirası Listesi, Dünya Mirası Fonu oluşturulmuş, ilerleyen yıllarda ise Komite’ye sekreterya görevi yapması için Dünya Mirası Merkezi kurulmuştur.

 

UNESCO Dünya Mirasıı Konvansiyonu’nun amacı:

• Ülkeleri Dünya Mirası Konvansiyonu’nu imzalamaya teşvik etmek ve bu sayede bu ülkelerin doğal ve kültürel mirasıının korunmasını garanti altına almak,

• Konvansiyona Taraf olan devletleri, ulusal sınırları içindeki doğal ve kültürel değer taşıyan bölgelerin Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmesi için teşvik etmek,

• Konvansiyona Taraf olan devletleri, Dünya Mirasıı bölgelerinin muhafaza durumu üzerine yönetim planları geliştirmeye ve raporlama sistemleri oluşturmaya teşvik etmek,

• Teknik destek ve profesyonel eğitim olanakları sunarak Konvansiyona Taraf olan ülkelerin Dünya Mirasıı’nı korumalarına yardımcı olmak, • Acil tehdit altındaki Dünya Mirasıı Alanları için acil durum yardım desteği sağlamak,

• Dünya Mirasıı’nın muhafazası için Konvansiyona Taraf olan ülkelerin toplum bilincini artırıcı faaliyetlerine destek vermek,

• Kendi kültürel ve doğal mirasılarının muhafazası hususunda yerli halkın katılımını teşvik etmek,

• Dünya’nın kültürel ve doğal mirasıının muhafazası hususunda uluslararası işbirliğini teşvik etmektir.

 

Konvansiyon kapsamında ayrıca taraf devlet temsilcilerinden müteşekkil Dünya Mirasıı Komitesi, Sekreterya olarak Komite’ye yardımcı olmak üzere merkezi Paris’te bulunan Dünya Mirasıı Merkezi, Dünya Mirasıı Listesi, Tehlikede Olan Dünya Mirasıı Listesi ve Dünya Mirasıı Fonu oluşturulmuştur. Dünya Mirasıı Komitesi taraf devletlerin yaptığı başvuruların, belirlediği kriterlere haiz olup olmadığını ICOMOS, ICCROM ve IUCN gibi uluslararası uzmanların yer aldığı kurumların yardımıyla değerlendirmekte ve varlıkları kültürel (cultural heritage), doğal (natural heritage) ve karışık (mixed heritage) varlıklar olmak üzere 3 grupta tasnif etmektedir.